16 Şubat 2015 Pazartesi

OYUNCAKLARIN ÇOCUK GELİŞİMİNE ETKİSİ


Günümüzde çocuklarımızın oynadığı oyunların ve oyuncakların niteliklerine dikkat etmişsinizdir mutlaka. Çoğu çocuğumuz zamanını artık ya bilgisayar başında sanal oyunlar oynayarak ya da yaratıcılığı geliştirmeyen hatta şiddet içeren oyuncaklarla oynayarak geçiriyor. Oynadıkları oyunlar gelecek konusunda beni biraz endişelendirdiği için bu yazıyı yazma gereği duydum.

Oyun; çocuğun doğal olarak güdülendiği ve belirli bir amacı olmayan
http://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif yetişkinler tarafından değilhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif çocuğun koyduğu kurallara bağlı olarak kendiliğin gelişen ve zevk unsuru taşıyanhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif davranışlardan oluşan bir etkinliktir. Oyun etkinliği içinde çocuğun; ait olmahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif güçhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif özgürlük ve eğlence ile ilgili psikolojik ihtiyaçları karşılanırkenhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif yaratıcılık ile sosyal becerilerinin gelişmesihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif gerilim ve kaygının azalması ve organlarının harekete geçmesini sağlanmış olur(Karayılanhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif 2007).


Çocukhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kendini ve çevresini oyun yolu ile tanır. Oynarken oyuncaklarıyla olsunhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif çevresindeki kişilerle olsun etkileşim halinde olduğu için hem bilişsel becerileri (zekasıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif hafızasıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kelime bilgisihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif duyguları…) hem de motor becerileri gelişmektedir.

Teknolojinin hızla ilerlemesiyle elektronik oyuncaklarda da artış görülmektedir. Bu tür oyuncaklarınhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif çocuklarıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif hem psikolojik hem de fiziksel açıdan geliştirmediği kanısındayım. Örneğin; son dönemlerde çocuklarımız bilgisayar başından kalkamamaktadır. Böyle olunca da iletişim halinde olduğu tek varlık hiçbir duygu alışverişinde bulunmadığı bilgisayar ekranı olmaktadır. Hem kasları çalışmamaktahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif hem de ekranla sevgi sadakat gibi güzel duyguları paylaşamamaktadırlar. Oyun alanı daraldığı gibi yaratıcılıkları da kısıtlanmaktadır. Üstelik oynadıkları oyunlar da genellikle savaş oyunları; yanihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif adam öldürmenin bir oyun(!) olduğuhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif elinde silahı olanın güçlü olduğu mesajını veren oyunlardır. Bu tür oyunlar özellikle internet kafelerde ticari amaç güdüldüğü için bilgisayarlara yükleniyor. Bu konuda internet kafe işleten kişilerin eğitilmesi ya da bu tür yerlerin denetlenmesi gerekmektedir.

Gazi Üniversitesi Çocuk Gelişimi ve Okul Öncesi Eğitim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Neslihan Avcı (2006); elektronik oyuncakların ve bilgisayar oyunlarının çocukları tüketici birey olarak alıştırdığınıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif evdeki eşyalarla veya doğada bulunan malzemelerle yapılan oyuncakların çocukları doğaya ve çevresine saygılı kişiler haline getirmede yararı olacağını belirtmiştir.

Çocukların oynadığı oyuncak silahlar da aynı mesajı verdiğini ve bu tür oyuncakların çocukları şiddete yönlendirdiğini düşünüyorum. Nöro Eğitim Ve Danışmanlık Merkezi’nden Ethem Kocabaş ( 2007) bir yazısında şunları söylemiştir:

“Oyuncak silahlardahttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif silahın çocuklara verdiği mesaj önemlidir. Silah kullanım şekli ve amacı itibariyle bir canlıyı etkisiz hale getirmek veya cansız bir yapıyı imha etmek için kullanılmaktadır. Her iki durumda da güç söz konusudur. Oyuncak silahlar çocuklarda başarı ve sevgi odaklı karakter profili yerinehttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif güç odaklı karakter profilini modellemektedir. Bu modelleme ileride çocuğun ikili ilişkilerinde kazan- kaybet şeklinde bir birey olmasına neden olmaktadır. Silahın güçsüzün yanında yer alması ve onu korumasına yönelik var oluş nedenine ise günümüz dünyasında pek rastlanan bir davranış biçimi olarak görülmemektedir. Zira kimin güçlü ve güçsüz olduğu bir düşünce biçimi oluphttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif değişken bir kavramdır. Bu nedenle anne ve babalar çocukların oyuncak silahlarla etkileşimini tercih etmemelidirler.”

Çocuklar; kendilerini ve çevresini daha iyi tanıyabileceğihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif iletişim becerilerini ve yaratıcılıklarını arttıracağıhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif bilişsel- duyuşsal- sosyal ve psikolojik yönden olumlu katkılar sağlayacağı oyuncaklarla oynamalı ve mümkün olduğunca çocuklara kendi oyuncaklarını kendileri yapmalarına olanak sağlanmalıdır. Bunun için oyun hamuruhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kilhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif çamurhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif toprakhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kağıthttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif meyve ve kurutulmuş yiyeceklerhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif boyalar yeterli olabilir.

Çocuklarımıza şiddet yerine iyiyihttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif doğruyu ve güzeli aşılamalıyız ki kendine güvenenhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif kendini bilenhttp://www.tekplatform.com/images/smilies/virgs.gif erdemli kişiler olsunlar.
Bebeğimizin birinci yaşında oynamasının uygun olduğu ve onun gelişimine katkıda bulunacak eğlenceli ve sevimli oyuncaklar…

Bebeklerimiz bir yaşını doldurduktan sonra yapacağımız oyuncak seçimleri oldukça önemlidir. Neden mi? Çünkü bu dönemde bebeğimiz artık her gün gerçekleştirdiği keşifler için bizlerden övgüler bekler. Ufak ufak fiziksel ve sosyal becerilerini kazanmaya başlamıştır ve kelime dağarcığı da gelişmektedir. Dolayısıyla bu yaşlarda çocuğumuzun sahip olduğu oyuncaklar onun gelişimi açısından önemli rol oynayacaktır.

Öncelikle 12-24 aylık bu dönemde bebeğimizde olan gelişmelere bir göz atalım

Yürümeye ve konuşmaya, daha sonra şarkı söylemeye ve dans etmeye başlar. Hareket kabiliyetlerini geliştirirler.

Birkaç ay önce kazara yaptığı şeyleri artık bilinçli bir şekilde yapar, mesela gürültü çıkarmak için eşyalara vurur.

Talimatları anlar ve uygularlar. İnsanlarla iletişime geçmekten hoşlanırlar.
O anda görüş alanında olmasa bile insanların ve eşyaların var olmaya devam ettiğini öğrenir.

Merdivenleri inip çıkmaya, şekilleri boşluklara yerleştirmeye ve nesneleri üst üste dizip sıralamaya başlar. Farklı ebat, şekil ve renkleri sınıflandırabilir ve ayırt edebilirler.

Diğer insanların farklı duyguları ve düşünceleri olduğunu anlamaya başlar, bu da diğer çocuklarla birlikte uyumlu bir şekilde oynamasına yardımcı olur.
Hayal ürünü oyunların ilk adımlarını atarlar. Özgürce denemeler yapabilirler.


Birkaç oyun önerisi

El Becerilerini Geliştirin: Bu dönemde bebeğinizin el becerilerini ve el-göz koordinasyonunu geliştirecek oyunlar oynayın: düğ-melere bassın, kitap sayfalarını çevirsin, ses çıkartan parçalarla oynasın.

Farklı Nesneleri Tanıtın: Bebeğinize oynaması için küpler, kutular alın. Onun kumla, suyla oynamasını sağlayın, böylece farklı keşiflerde bulunabilir.
Yeni Kelimeler Öğretin: Bebeğinize yeni kavramları ve kelimeleri öğretebilirsiniz:
Yukarı/aşağı, hızlı/yavaş, içeri/dışarı gibi...

Yaratıcılığını Geliştirme: Bebeğinizin ilk yaratıcılık denemeleri için ona parmak boyaları ve renkli kalemler alabilirsiniz.

Sesli Kitap Okuyun: Bebeğinize doğduğu andan itibaren masallar anlatabilirsiniz ama özellikle bu dönemde ona mutlaka yüksek sesle kitap okumalı ya da resimleri kitaplara bakarak hikayeler anlatmalısınız.

Koleksiyon Yaptırın: Doğadan bulduğunuz ya da evdeki eşyalardan derlediğiniz şeyleri çocuğunuza vererek ondan bunları biriktirmesini, sınıflandırmasını ve saymasını isteyebilirsiniz.

Düğmeli oyuncaklarda bebekler önce tuşlara basar ve telefondan çıkan sesleri dinlerler. Onların bu davranışları hangi tuştan hangi sesin çıktığının algılanmasına ve sebep sonuç ilişkisinin kurulmasına yardımcı olur. Daha sonraki zamanlarda -örneğin telefon oyuncaklarında- dinliyor ve konuşuyor gibi yapmaya başlar ve bu da onun iletişim becerisinin gelişmesini sağlar. Dolayısıyla telefon gibi düğmeli ve tuşlu oyuncaklar bebeğin gelişim sürecinde önemli araçlardır. Bunun için bebeğinize Imaginarium’un Claki Click anahtarını almanızı önerebiliriz. Bu ışıklı ve sesli anahtarda 4 düğme var ve her bir düğme başka bir ses efekti çıkarıyor (zil, korna, motosiklet ve araba). Aynı zamanda renk değiştirmeye yarayan 3 düğmeye daha sahip. Onun dışında Chicco’nun 18 aydan itibaren kullanılabilen konuşan video telefonu, bebeğinizin 0’dan 9’a kadar numaraları ve kelimeleri farklı dillerde öğrenmesine yardımcı oluyor. Ayrıca bebeğiniz dinlediği hikayelerin görsellerini de ekranda izleyerek tanımış oluyor. Üçüncü bir önerimiz de Meggos’un neşeli ahtapotu. Bu sevimli oyuncakta ahtapot ve dostları denizin derinliklerinden gelen sesler ve neşeli melodiler eşliğinde eğleniyorlar…



SESLİ, MÜZİKLİ ALETLER



Müzik çocuğumuzun gelişiminde oldukça önemli yer tutar. Müzik çalabilen ve çeşitli sesler çıkaran oyuncaklar bebeğimizin dinleme ve belleğini kullanma yeteneklerini geliştirmektedir. Bebeğimiz ilk başlarda ksilofonlarla veya piyanolarda gelişigüzel sesler yaratacaktır. Fakat daha sonra bu tuşlara daha bilinçli bir şekilde basacak ve bu şekilde kendi yarattığı bilinçli sesler onun yaratıcılığı konusunda önemli bir adım atmasını sağlayacaktır. Genelde müzik aleti oyuncakları denince akla ilk gelen ksilofondur. Hemen hepimizin evinde bulunan ksilofonları artık farklı formlarda bulmak da mümkün. Örneğin Lamaze’nin resimde gördüğünüz kuş evi şeklinde ksilofonu çok sevimli. Çocuğunuzun ksilofonun keyifli sesi dışında başka müzik aletlerine de yönelmesini istiyorsanız Imaginarium’un vurmalı çalgısını, conga’sını deneyebilirsiniz. Bebeğiniz bu sevimli conga’yı elinden düşürmek istemeyecek!

PELUŞ VE DOLGULU OYUNCAKLAR



Bu dönemde birlikte oynayacağı peluş ve dolgulu oyuncaklar bebeğimizin sosyalleşmesine ve duygusal gelişime yardımcı olacaktır. Sarılıp uyuyabileceği yumuşacık bir peluş oyuncak, bebeğinizin yatağında kendisini güvende hissetmesini sağlayacaktır. Aynı zamanda onun için bir arkadaş görevi görecek ve belki de ileride ilk sohbetlerini onunla edecektir. Ayrıca, yumuşak bir oyuncağın bebeğinizin tenine değmesi onu uyaracak ve dokunma duyusunu geliştirecektir. Muji’nin resimde gördüğünüz çizgili sincabı geri dönüşümlü ipliklerden tasarlanmış. Playskool’un yumuşak bebekleri kız çocukları için ideal oyuncaklar; Imaginarium’un kumaşı farklı desen ve yapılardan oluşan sevimli faresi ‘Big Mouse’ da bebeğinizin sarılıp uyuyabileceği yumuşacık bir oyuncaktır.

DİZGİ OYUNCAKLARI



Göz ve el koordinasyonuna faydalı olan dizgi oyuncakları bu dönemde bebeğimizin el kontrolünün de gelişmesine yardımcı olur. Başparmağını ve işaret parmağını kullanarak küçük nesneleri tutarken, bu oyuncaklar onun farklı el ve parmak hareketleri yapmasını da sağlayacaktır. Resimde gördüğünüz Playskool Clipo Oyun Merkezi 18 ay ve üzeri bebekler için oldukça eğlenceli bir oyuncak. Burada sadece Clipo parçaları değil aynı zamanda bir adet oyun seti de var. Üstelik set üzerindeki bazı parçalar kendi etrafında dönüyor. Oyun setinin üzerindeki şekil boşluk eşleştirme bölümleri de çocukların el-göz koordinasyonunu geliştiriyor. Chicco’nun Modo oyun masası ise 12 aydan itibaren kullanılabiliyor. Elektronik çok fonksiyonlu müzikli masa, piano, aktivite oyuncağı ve farklı şekiller inşaa edilebilecek oyun masasından oluşuyor. Diğer tüm oyuncaklar için fotoğraf galerimizi ziyaret etmenizi öneririz.



ŞEKİL AYIRT EDİCİ OYUNCAKLAR



Birbirinden farklı boyut ve şekillerdeki kutularla oynamak çocuğunuzun el becerisini geliştirme, nesne-boşluk uydurma, ayırt edebilme yeteneklerini destekleme açısından çok yararlıdır. Playskool’un resimde yer alan şekilli kaplumbağası 12 ay ve üzerindeki bebekler için ideal bir oyuncak. Bebekler, komik kaplumbağanın kabuğundaki boşlukları renkli geometrik şekillerle eşleştirirken çok eğlenecek! Şekilli Kaplumbağa onların zihinsel gelişimlerine de destek olacak. Funtime Çekiçli Bul-Tak ise bebeğimizin çekiçle renkli şekillere vurarak el ve göz koordinasyonunu geliştirmesine yardımcı oluyor